Omówienie artykułu pt. „Związek między siedzącym trybem życia a chorobą suchego oka” opublikowanym w Ocular Surface w 2023 roku [1].

Prof. dr hab. med. Andrzej Grzybowski
Kierownik Katedry Okulistyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn
Kierownik Instytutu Okulistycznych Badań Naukowych, Fundacja Okulistyka 21, Poznań

Wstęp

Zespół suchego oka (ZSO) jest częstą, wieloczynnikową chorobą łez oraz powierzchnia oka charakteryzująca się niestabilnością i/lub niedoborem filmu łzowego i zapalenie oczu, powodującą dyskomfort i zaburzenia widzenia [2]. W zależności od zastosowanych metod diagnostycznych częstość występowania ZSO waha się od 5% do 50% i występuje częściej u kobiet i osób starszych [3,4]. ZSO często obniża jakość życia [5–9] i zakłóca czynności życia codziennego, takie jak czytanie, oglądanie telewizji, zadania związane z pracą i jakość snu [7,10]. W samych Stanach Zjednoczonych obciążenie ekonomiczne ZSO szacuje się na roczny koszt 3,84 miliarda USD [11]. Objawy są na ogół trudne do leczenia i obecnie nie ma jednego skutecznego leku na ZSO [3,12,13]. Dlatego ważne jest, aby odkryć modyfikowalne czynniki ryzyka i interwencje, które mogą przeciwdziałać rozwojowi z ZSO.

Siedzący tryb życia (SB) jest kluczowym modyfikowalnym czynnikiem stylu życia, który zwiększa ryzyko szeregu negatywnych skutków zdrowotnych, takich jak choroby układu sercowo-naczyniowego oraz związana z tym śmiertelność [14–16]. Może to częściowo wynikać z przewlekłego stanu zapalnego wywołane przez SB [16,17], co może również
zakłócać powierzchnię oka [18,19].

Trzy wcześniejsze badania oceniające ten związek pomiędzy SB i ZSO [20–22] wykazały różne wyniki: pozytywne powiązanie w dwóch badaniach [20,21] oraz negatywne powiązanie w
jednym [22]. Ostatecznie powiązanie między SB i ZSO pozostaje niejasne.
Dlatego też niniejsze przekrojowe badanie przeprowadzone w Holandii miało na celu wyjaśnić związek pomiędzy SB i ZSO w populacji ogólnej. To badanie jako pierwsza oceniło tę zależność w populacji europejskiej, w której istnieją zauważalne różnice we wzorach SB pomiędzy grupami kulturowymi i etnicznymi [23–25]. Sprawdzono również, czy aktywność fizyczna (PA) miała wpływ na to powiązanie, jak wykazano np. w przypadku chorób układu krążenia [15,26].
Celem badania była ocena wpływu siedzącego tryb życia (SB) powiązanego z ogólnoustrojowym stanem zapalnym o niskim nasileniu na rozwój choroby suchego oka (ZSO).
Metodologia
Oceniono 48 418 uczestników z populacyjnej kohorty Lifelines (58% kobiet, 18–96 lat). ZSO zdefiniowany wg WHS. SB oceniano za pomocą Kwestionariusza Siedzenia Marshalla. Zależność pomiędzy ZSO i SB analizowano za pomocą skorygowanych regresji logistycznych obejmujących wiek, płeć, BMI, palenie tytoniu, dane demograficzne i 48 chorób współistniejących. Oceniono także potencjalny wpływ modyfikujący aktywności fizycznej (PA) i przeprowadzono analizy powtórzono, z wyłączeniem osób intensywnie korzystających z komputera, badając SB niezależnie od ekspozycji ekranu.

Wyniki

ZSO zdefiniowany przez WHS występowało u 9,1% uczestników. Większe SB wiązało się ze zwiększonym ryzykiem ZSO (iloraz szans (OR) 1,015 na godzinę/dzień, 95% CI 1,005–1,024, p = 0,004). Związek między SB i ZSO był istotny tylko w przypadku osób z PA mniejszym niż zalecany przez WHO (OR 1,022, 95% CI 1,002–1,042, P = 0,027), a nie u uczestników spełniających zalecenia WHO (OR 1,011, 95% CI 0,999–1,023, P = 0,076). Wreszcie, wyłączając siedzenie przy komputerze, związek między SB a ZSO uległ osłabieniu i przestał być istotny (OR 1,009, 95% CI 0,996–1,023, P = 0,19).

Wnioski

Stwierdzono, że dłuższy siedzący tryb życia jest powiązany ze zwiększonym ryzykiem ZSO, szczególnie u osób z niższym poziomem PA niż zaleca WHO. Jednakże, nie wykazano istotnego związku po wykluczeniu czasu spędzanego intensywnie przy komputerze.

Dyskusja

Zgodnie z hipotezą, większe SB było powiązane z wyższym ryzykiem rozpoznania ZSO w dużej holenderskiej grupie liczącej 48 418 uczestników. Badanie było istotne tylko u osób z poziomem PA poniżej zaleceń WHO. W trzech poprzednich badaniach oceniano związek między ZSO i SB [20–22]. Hanyuda i in. odkryli, że dłuższy czas siedzenia był powiązany z większym ryzykiem ZSO w ogólnej populacji Japończyków liczącej 102 582 dorosłych [20]. Autorzy ocenili ZSO za pomocą kwestionariusza suchego oka WHS, a SB zadając pytanie
dotyczące czasu trwania i częstotliwości siedzenia w pracy i w domu [20]. Inne, mniejsze badanie wykazało, iż zwiększona PA była powiązana z niższym ryzykiem ZSO u
pracowników biurowych w Osace (n = 672) [21]. Autorzy ponadto podali podwyższone czasy SB u osób z obniżonym czasem przerwania filmu łzowego (≤5 s). Mimo to nie zaobserwowali istotnej zależności pomiędzy rozpoznaniem SB i ZSO na podstawie objawów klinicznych oraz
wyników kwestionariusza. Co ciekawe, w USA uczestnicy prowadzący siedzący tryb życia badania Beaver Dam Study, mieli zmniejszone ryzyko ZSO w porównaniu z bardziej aktywnymi odpowiednikami (n = 2, 414) [22]. Zdefiniowano uczestników jako prowadzących siedzący tryb życia przy regularnej aktywności fizycznej <3 razy dziennie tygodniu. SB i brak aktywności fizycznej mogą nie być bezpośrednio porównywalne, a terminy te nie powinny być używane jako synonimy [1], ponieważ można spotkać osoby, które wykonują w krótkich okresach energiczne ćwiczenia, ale nadal spędzają większość czasu w pozycji siedzącej.
Stwierdzono kilka zaburzeń związanych z ZSO powiązane z większym SB, takim jak cukrzyca typu 2, depresja i choroby tkanki łącznej. Korzystanie z komputera, ustalony czynnik ryzyka ZSO, wyjaśnia część powiązania między SB i ZSO w tym badaniu. Przedłużony czas korzystanie z komputera zmniejsza częstotliwość mrugania, zwiększa niepełne mruganie oraz obniża stężenie mucyny we łzach. Te czynniki następnie skracają czas przerwania filmu łzowego i przyspieszają parowanie filmu łzowego.
Innym czynnikiem może być ogólnoustrojowe zapalenie o niskim stopniu nasilenia wywołane SB mechanizm leżący u podstaw relacji pomiędzy SB i ZSO. SB i brak aktywności fizycznej jest powiązany z ogólnoustrojowym stanem zapalnym o niskim stopniu nasilenia podwyższony poziom cytokin prozapalnych, takich jak C-reaktywne, w surowicy białko, IL-6 i TNF-α. Stała, niska aktywacja układ odpornościowy z biegiem czasu uszkadza tkanki i narządy [17]. W konsekwencji przewlekły stan zapalny zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, chorób nerek, chorób wątroby i raka. Kilka autoimmunologicznych i ogólnoustrojowych chorób zapalnych, takich jak zespół Sjogrena, reumatoidalne zapalenie stawów i toczeń układowy, są od dawna uznanymi czynnikami ryzyka rozwoju ZSO. Ustalono, że większa ilość SB oznaczała znacznie większe ryzyko wysoce objawowego zespołu suchego oka. W poprzednich badaniach interwencyjnych zaobserwowano, że ćwiczenia fizyczne pozytywnie wpływają na objawy suchego oka.

Wnioski

Podsumowując, dłuższy czas siedzenia był powiązany z wyższym ryzykiem wystąpienia zespołu suchego oka w dużym, przekrojowym badaniu. Jeśli z całkowitego czasu siedzenia wyłączono czas siedzenia wymagający intensywnego korzystania z komputera, niw wykazano istotnego związku między siedzącym trybem życia a objawami zespołu suchego oka.
Dodatkowo, aktywność fizyczna łagodziła zwiększone ryzyko suchości oko od dłuższego czasu siedzącego trybu życia. Dlatego też korzystanie z ekranu, choroby współistniejące i wystarczająca aktywność fizyczna należy uznać za kluczowe czynniki zakłócające związek między siedzącym trybem życia a chorobą suchego oka.

Piśmiennictwo

1. Nguyen L, Magno MS, Utheim TP, Hammond CJ, Vehof J. The relationship between sedentary behavior and dry eye disease. Ocul Surf. 2023 Apr;28:11-17. doi: 10.1016/j.jtos.2023.01.002.
2. Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, Caffery B, Dua HS, Joo CK, et al. TFOS DEWS II definition and classification report. Ocul Surf 2017;15(3):276–83.
3. Stapleton F, Alves M, Bunya VY, Jalbert I, Lekhanont K, Malet F, et al. TFOS DEWS II epidemiology report. Ocul Surf 2017;15(3):334–65.
4. Vehof J, Snieder H, Jansonius N, Hammond CJ. Prevalence and risk factors of dry eye in 79,866 participants of the population-based Lifelines cohort study in The Netherlands. Ocul Surf 2020.
5. Li M, Gong L, Chapin WJ, Zhu M. Assessment of vision-related quality of life in dry eye patients. Invest Ophthalmol Vis Sci 2012;53(9):5722–7.
6. Mertzanis P, Abetz L, Rajagopalan K, Espindle D, Chalmers R, Snyder C, et al. The relative burden of dry eye in patients’ _lives: comparisons to a U.S. normative sample. Invest Ophthalmol Vis Sci 2005;46(1):46–50.
7. Miljanovic B, Dana R, Sullivan DA, Schaumberg DA. Impact of dry eye syndrome on vision-related quality of life. Am J Ophthalmol 2007;143(3):409–15.
8. Morthen MK, Magno MS, Utheim TP, Snieder H, Hammond CJ, Vehof J. The physical and mental burden of dry eye disease: a large population-based study investigating the relationship with health-related quality of life and its determinants. Ocul Surf 2021;21:107–17.
9. Morthen MK, Magno MS, Utheim TP, Snieder H, Jansonius N, Hammond CJ, et al. The vision-related burden of dry eye. Ocul Surf 2022;23:207–15.
10. Magno MS, Utheim TP, Snieder H, Hammond CJ, Vehof J. The relationship between dry eye and sleep quality. Ocul Surf 2021;20:13–9.
11. Yu J, Asche CV, Fairchild CJ. The economic burden of dry eye disease in the United States: a decision tree analysis. Cornea 2011;30(4):379–87.
12. McDonald M, Patel DA, Keith MS, Snedecor SJ. Economic and humanistic burden of dry eye disease in europe, north America, and asia: a systematic literature review. Ocul Surf 2016;14(2):144–67.
13. Messmer EM. The pathophysiology, diagnosis, and treatment of dry eye disease. Dtsch Arztebl Int 2015;112(5):71–82.
14. Basterra-Gortari FJ, Bes-Rastrollo M, Gea A, Nú˜nez-C´ordoba JM, Toledo E, Martínez-Gonz´alez M. Television viewing, computer use, time driving and all-cause mortality: the SUN cohort. J Am Heart Assoc 2014;3(3):e000864.
15. Biswas A, Oh PI, Faulkner GE, Bajaj RR, Silver MA, Mitchell MS, et al. Sedentary time and its association with risk for disease incidence, mortality, and hospitalization in adults: a systematic review and meta-analysis. Ann Intern Med 2015;162(2):123–32.
16. Celis-Morales CA, Lyall DM, Steell L, Gray SR, Iliodromiti S, Anderson J, et al. Associations of discretionary screen time with mortality, cardiovascular disease and cancer are attenuated by strength, fitness and physical activity: findings from the UK Biobank study. BMC Med 2018;16(1):77.
17. Dempsey PC, Matthews CE, Dashti SG, Doherty AR, Bergouignan A, van Roekel EH, et al. Sedentary behavior and chronic disease: mechanisms and future directions. J Phys Activ Health 2020;17(1):52–61.
18. Furman D, Campisi J, Verdin E, Carrera-Bastos P, Targ S, Franceschi C, et al. Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span. Nat Med 2019; 25(12):1822–32. [18] McCluskey P, Powell RJ. The eye in systemic inflammatory diseases. Lancet 2004; 364(9451):2125–33.
19. Mohsenin A, Huang JJ. Ocular manifestations of systemic inflammatory diseases. Conn Med 2012;76(9):533–44.
20. Hanyuda A, Sawada N, Uchino M, Kawashima M, Yuki K, Tsubota K, et al. Physical inactivity, prolonged sedentary behaviors, and use of visual display terminals as potential risk factors for dry eye disease: JPHC-NEXT study. Ocul Surf 2020;18(1): 56–63.
21. Kawashima M, Uchino M, Yokoi N, Uchino Y, Dogru M, Komuro A, et al. The association between dry eye disease and physical activity as well as sedentary behavior: results from the Osaka study. J Ophthalmol 2014;2014:943786.
22. Moss SE, Klein R, Klein BE. Long-term incidence of dry eye in an older population. Optom Vis Sci 2008;85(8):668–74.
23. Koyanagi A, Stubbs B, Vancampfort D. Correlates of sedentary behavior in the general population: a cross-sectional study using nationally representative data from six low- and middle-income countries. PLoS One 2018;13(8):e0202222.
24. L´opez-Valenciano A, Mayo X, Liguori G, Copeland RJ, Lamb M, Jimenez A. Changes in sedentary behaviour in European Union adults between 2002 and 2017. BMC Publ Health 2020;20(1):1206.
25. Guthold R, Cowan MJ, Autenrieth CS, Kann L, Riley LM. Physical activity and sedentary behavior among schoolchildren: a 34-country comparison. J Pediatr 2010;157(1). 43-9.e1.
26. Ekelund U, Brown WJ, Steene-Johannessen J, Fagerland MW, Owen N, Powell KE, et al. Do the associations of sedentary behaviour with cardiovascular disease mortality and cancer mortality differ by physical activity level? A systematic review and harmonised meta-analysis of data from 850 060 participants. Br J Sports Med 2019;53(14):886–94.