Omówienie artykułu pt. „Kwasy tłuszczowe omega-3 w leczeniu zespołu suchego oka – zaktualizowany przegląd systematyczny i metaanaliza” opublikowanym w Acta Ophthalmologica w 2022 roku [1].

Zespół suchego oka jest przewlekłą chorobą, która staje się znaczącym problemem zdrowia publicznego [2]. Sytuację dodatkowo pogorszyła pandemia COVID-19, podczas której ograniczenia w działalności zawodowej, jak i społecznej doprowadziły do ​​tego, co zostało opisane jako „oko kwarantanny”, ze wzrostem korzystania z ekranów, zmianami środowiskowymi i obniżoną jakością snu, które wpływają na zdrowie oczu [3].

Wiadomo, że zespół suchego oka znacznie pogarsza jakość życia. Objawy bólowe, zmęczenie oczu i zaburzenia widzenia wpływają na zdolność pacjenta do czytania, prowadzenia pojazdów i wykonywania wszelkich zadań wymagających stałego skupienia wzrokowego, co nieumyślnie skutkuje wtórnymi obciążeniami dla zdrowia psychicznego [4]. Stwierdzono również, że częstość występowania lęku, depresji i zaburzeń snu jest wyższa wśród osób cierpiących na zespół suchego oka [5]. Oprócz problemów osobistych istnieją poważne wyzwania społeczne i gospodarcze. Zgłaszano, że produktywność w miejscu pracy jest znacznie gorsza u osób z umiarkowanym i ciężkim zespołem suchego oka [6]. Sytuacja może być pogarszana przez fakt, że środowiska biurowe mogą przyczyniać się do obciążenia chorobami przy długotrwałym korzystaniu z wyświetlaczy terminali wizualnych i niskiej wilgotności powietrza [7].

fot. Canva.com

Rola wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA), w kontekście leczenia zespołu suchego oka, zwykle odnosi się do kwasów omega-3 i omega-6. Ludzie muszą uzyskiwać te niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe poprzez dietę, ponieważ nie mogą one być syntetyzowane in vivo. Kwasy tłuszczowe omega-3 obejmują kwasy eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), które można znaleźć w tłustych rybach (łosoś, pstrąg, śledź) i skorupiakach, a także kwas α-linolenowy (ALA), który jest dostępny w olejach roślinnych, takich jak olej lniany (z siemienia lnianego). Kwasy tłuszczowe omega-6, takie jak kwas linolowy, znajdują się w olejach roślinnych, takich jak olej słonecznikowy lub olej szafranowy [8]. W 2019 roku Downie i in. przeprowadzili systematyczny przegląd Cochrane i metaanalizę stosowania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w chorobie suchego oka.[9] Autorzy doszli do wniosku, że suplementacja omega-3 przynosi potencjalne korzyści w przypadku objawów klinicznych zespołu suchego oka, ale bardzo mało w zakresie objawów. Suplementy zawierające długołańcuchowe kwasy omega-3 wykazały pewien wpływ na poprawę objawów w połączeniu ze standardowymi metodami leczenia zespołu suchego oka. Autorzy przyznali, że dowody na korzyści nie były rozstrzygające. Podobnie w 2019 roku Giannaccare i in. opublikowali również przegląd systematyczny i metaanalizę skuteczności suplementacji omega-3 w chorobie suchego oka.[10] Zgłosili globalną poprawę objawów suchego oka dzięki suplementacji kwasów tłuszczowych omega-3. Niemniej jednak w tym artykule wykazano również znaczną heterogeniczność wszystkich zmiennych wynikowych. [10]

fot. Canva.com

Cel: Ponieważ dotychczasowe dowody były mieszane i generalnie niejednoznaczne, celem obecnego opracowania jest przeprowadzenie zaktualizowanego przeglądu systematycznego i metaanalizy. Częstość występowania zespołu suchego oka gwałtownie wzrasta i konieczne jest dokładne zbadanie potencjalnych metod leczenia. Ten systematyczny przegląd ma na celu zidentyfikowanie wszelkich nowych dostępnych dowodów w tej dziedzinie i przeprowadzenie metaanalizy w celu dalszego zbadania stosowania suplementacji omega-3 w leczeniu zespołu suchego oka.

Metodologia: Przeprowadzono systematyczne przeszukiwanie literatury, w tym badania z randomizacją (RCT), porównujące kwasy omega-3 z placebo w leczeniu zespołu suchego oka u ludzi. Nie było ograniczeń językowych ani czasowych. Kwalifikujące się badania oceniano pod kątem błędu systematycznego i przypisywano mu ocenę ryzyka błędu systematycznego. Ekstrakcja danych została przeprowadzona przy użyciu standardowego formularza ekstrakcji danych, a metaanaliza została przeprowadzona przy użyciu modelu efektów losowych dla danych ciągłych. Miernikami wyników były wyniki wskaźnika chorób powierzchni oka (OSDI), pomiary czasu przerwania filmu łzowego (TBUT), barwienie rogówki i wynik testu Schirmera. Niejednorodność statystyczną definiowano jako istotną, jeśli test I2 osiągnął wartość >60%.

Wyniki: Osiem równoległych badań RCT obejmujących 1107 osób spełniło kryteria kwalifikacyjne. W żadnym z włączonych badań nie osiągnięto niskiego ryzyka błędu systematycznego. Synteza danych wykazała poprawę średniej zmiany wyniku OSDI od oceny początkowej do oceny końcowej. Suplementacja omega-3 nie przyniosła widocznej poprawy wybarwienia rogówki, czasu TBUT ani wyniku testu Schirmera. We wszystkich czterech miarach wyników występowała znaczna heterogeniczność statystyczna.

Dyskusja: Stosowanie suplementacji kwasami tłuszczowymi omega-3 zyskało na popularności w ciągu ostatniej dekady, oferując obiecujące wyniki w przypadku wielu schorzeń, w tym zespołu suchego oka. Jako metoda leczenia jest tania, łatwo dostępna i powszechnie akceptowana przez opinię publiczną.

Wnioski: Ten zaktualizowany przegląd systematyczny i metaanaliza wskazują, że suplementacja omega-3 poprawia subiektywne objawy u pacjentów z zespołem suchego oka.

Streszczenie naukowe opracował:

Prof. dr hab. med. Andrzej Grzybowski
Kierownik Katedry Okulistyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn
Kierownik Instytutu Okulistycznych Badań Naukowych, Fundacja Okulistyka 21, Poznań

Piśmiennictwo

1. O’Byrne C, O’Keeffe M. Omega-3 fatty acids in the management of dry eye disease-An updated systematic review and meta-analysis. Acta Ophthalmol. 2022 Sep 22. doi: 10.1111/aos.15255.
2. Dana R, Bradley JL, Guerin A, Pivneva I, Stillman IÖ, Evans AM, Schaumberg DA. Estimated Prevalence and Incidence of Dry Eye Disease Based on Coding Analysis of a Large, All-age United States Health Care System. Am J Ophthalmol. 2019 Jun;202:47-54.
3. Napoli PE, Nioi M, Fossarello M. The “Quarantine Dry Eye”: The Lockdown for Coronavirus Disease 2019 and Its Implications for Ocular Surface Health. Risk Manag Healthc Policy. 2021 Apr 19;14:1629-1636.
4. Uchino M, Schaumberg DA. Dry Eye Disease: Impact on Quality of Life and Vision. Curr Ophthalmol Rep. 2013 Jun;1(2):51-57.
5. Ayaki M, Tsubota K, Kawashima M, Kishimoto T, Mimura M, Negishi K. Sleep Disorders are a Prevalent and Serious Comorbidity in Dry Eye. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2018 Nov 1;59(14):DES143-DES150.
6. Patel VD, Watanabe JH, Strauss JA, Dubey AT. Work productivity loss in patients with dry eye disease: an online survey. Curr Med Res Opin. 2011 May;27(5):1041-8.
7. Akkaya S, Atakan T, Acikalin B, Aksoy S, Ozkurt Y. Effects of long-term computer use on eye dryness. North Clin Istanb. 2018 Aug 8;5(4):319-322.
8. Russo GL. Dietary n-6 and n-3 polyunsaturated fatty acids: from biochemistry to clinical implications in cardiovascular prevention. Biochem Pharmacol. 2009 Mar 15;77(6):937-46.
9. Downie LE, Ng SM, Lindsley KB, Akpek EK. Omega-3 and omega-6 polyunsaturated fatty acids for dry eye disease. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Dec 18;12(12):CD011016.
10. Giannaccare G, Pellegrini M, Sebastiani S, Bernabei F, Roda M, Taroni L, Versura P, Campos EC. Efficacy of Omega-3 Fatty Acid Supplementation for Treatment of Dry Eye Disease: A Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. 2019 May;38(5):565-573.