Omówienie artykułu pt. „Różnice między płciami i niezgodność między objawami a oznakami zespołu suchego oka” w Am J Ophthalmol. w 2024 roku [1].

Prof. dr hab. med. Andrzej Grzybowski
Kierownik Katedry Okulistyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn
Kierownik Instytutu Okulistycznych Badań Naukowych, Fundacja Okulistyka 21, Poznań

Wprowadzenie

Według raportu Międzynarodowego Warsztatu Suchego Oka II z 2017 r. (DEWS II) zespół suchego oka (ZSO) jest chorobą wieloczynnikową. Utrata homeostazy filmu łzowego odgrywa kluczową rolę w ZSO, które dotyka około 5–50% dorosłych na całym świecie. [2,3] Na Tajwanie ogólna częstość występowania ZSO wynosi 7,85%, a częstość występowania wśród pacjentów w wieku ≥ 65 lat wynosi 20,72%. [4] Uszkodzenie powierzchni oka, choć nie zagraża utratą widzenia, może powodować objawy podrażnienia oka lub zmienne zaburzenia widzenia, [5] prowadząc do trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak oglądanie telewizji, prowadzenie pojazdu i obsługa komputera. W konsekwencji ZSO może mieć znaczący niekorzystny wpływ na jakość życia i produktywność pacjentów. [6,7] Brak uniwersalnego i dokładnego testu pozwalającego na ustalenie rozpoznania ZSO stanowi wyzwanie dla oceny i klasyfikacji ZSO. W praktyce klinicznej rozpoznanie ZSO ustala się na podstawie kombinacji objawów subiektywnych i obiektywnych i może obejmować kwestionariusz przesiewowy i badania diagnostyczne (np. czas rozpadu filmu łzowego, osmolarność i barwienie powierzchni oka). [8] Jednakże objawy ZSO są słabo powiązane i niespójne [9,10]. Za to zjawisko mogą odpowiadać zaburzenia neurosensoryczne związane z ZSO. [5] Vehof i wsp. [11] badali czynniki predykcyjne niezgodności między objawami i oznakami ZSO w klinicznej kohorcie pacjentów z ZSO w Holandii, składającej się głównie z populacji kobiet i obejmującej duży odsetek pacjentów z chorobą Sjögrena. W żadnych badaniach nie zbadano dotychczas czynników wpływających na rozbieżność między objawami i oznakami ZSO w populacji azjatyckiej. Co więcej, w żadnym badaniu nie oceniano różnic płciowych w początkowych dolegliwościach ocznych u pacjentów z ZSO.

Celem omawianego badania było zbadanie początkowych objawów w zależności od płci i identyfikacja czynników predykcyjnych niezgodności między objawami i oznakami choroby suchego oka (ZSO) na Tajwanie.

Metodologia

Było to retrospektywne badanie przekrojowe, do którego włączono na Tajwanie 1229 pacjentów, u których zdiagnozowano ZSO w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do 31 lipca 2018 r.

Wyniki

Spośród 1229 pacjentów 975 (79,3%) stanowiły kobiety, a średni wiek wynosił 56,7 ±14,9 lat. Początkowe objawy nie wykazały istotnych różnic między płciami (wszystkie P > 0,05). W analizie wieloczynnikowej do czynników predykcyjnych wyższego wyniku nasilenia objawów niż nasilenia objawów należała płeć żeńska (P = 0,011) i przebyta operacja zaćmy (P = 0,037), skrzydlika lub spojówek (P = 0,014). I odwrotnie, starszy wiek (p < 0,001) i używanie sztucznych łez (p < 0,001) były istotnymi czynnikami predykcyjnymi niższego wyniku nasilenia objawów niż wynik nasilenia objawów.

W przedstawionym badaniu zbadano różnice między płciami w prezentacji ZSO i czynniki predykcyjne niezgodności między objawami i oznakami ZSO. Nie zaobserwowano istotnych różnic między płciami w zakresie początkowych objawów. Istotnymi predyktorami większego nasilenia objawów niż nasilenia objawów była płeć żeńska i przebyta operacja zaćmy, skrzydlika lub spojówek. Istotnym predyktorem niższego wyniku nasilenia objawów niż wynik nasilenia objawów był zaawansowany wiek i stosowanie sztucznych łez. Wśród objawów zgłaszanych podczas pierwszych wizyt najczęstsze było uczucie suchości, co było zgodne z innymi badaniami. [5, 10] U pacjentów z ZSO zmniejszone wydzielanie łez i niestabilność filmu łzowego powodują zapalenie i uszkodzenie nerwów obwodowych na powierzchni oka. [2, 5] Dodatkowo stan zapalny powoduje uczulenie nocyceptorów rogówki i tym samym wywołuje uczucie suchości i ból oka. [5] Zmiana suchości powierzchni oka może prowadzić do podrażnienia oka i wywołać odruch przyczyniający się do łzawienia. [5] Nierównomierne zaburzenia filmu łzowego skutkują nieregularną grubością filmu łzowego, co pogarsza ostrość widzenia i prowadzi do zmiennych zaburzeń widzenia. [2]

Wnioski

Podsumowując, w tym badaniu zidentyfikowano kilka silnych czynników prognostycznych niezgodności między objawami i oznakami ZSO, w tym starszy wiek, płeć żeńską, wywiad chirurgiczny obejmujący operację zaćmy, skrzydlika czy spojówki, a także stosowania sztucznych łez. W praktyce klinicznej okuliści powinni zwracać większą uwagę na dolegliwości, a nie opierać się wyłącznie na badaniach klinicznych, gdy mają do czynienia z kobietami, osobami z alergiami ocznymi oraz osobami, które przeszły operacje chirurgiczne z powodu zaćmy, skrzydlika lub spojówek. I odwrotnie, istotne jest, aby nie lekceważyć potencjalnej obecności ZSO wyłącznie na podstawie braku subiektywnych objawów, szczególnie u osób starszych, osób z istniejącą wcześniej zaćmą lub cukrzycą oraz osób stosujących sztuczne łzy. Ponadto zaleca się podjęcie dalszych badań w celu ustalenia związku między objawami i oznakami ZSO. Eksploracja ta może potencjalnie zwiększyć wiarygodność czynników predykcyjnych zidentyfikowanych w ramach tego badania.

Piśmiennictwo

1. Lu PT, Lee CY, Sun CC. Sex Differences and Discordance Between Symptoms and Signs of Dry Eye Disease. Am J Ophthalmol. 2024 Apr;260:14-20.
2. Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, et al. TFOS DEWS II definition and classification report. Ocul Surf . 2017;15(3):276–283. doi: 10.1016/j.jtos.2017.05.008 .
3. Stapleton F, Alves M, Bunya VY, et al. TFOS DEWS II epidemiology report. Ocul Surf . 2017;15(3):334–365. doi: 10.1016/j.jtos.2017.05.003 .
4. Hung N, Kang EY, Lee TW, Chen TH, Shyu YC, Sun CC. The risks of corneal surface damage in aqueous-deficient dry eye disease: a 17-year population-based study in Taiwan. Am J Ophthalmol . 2021;227:231–239. doi: 10.1016/j.ajo.2021.03.013 .
5. Belmonte C, Nichols JJ, Cox SM, et al. TFOS DEWS II pain and sensation report. Ocul Surf . 2017;15(3):404–437. doi: 10.1016/j.jtos.2017.05.002 .
6. Le Q, Zhou X, Ge L, Wu L, Hong J, Xu J. Impact of dry eye syndrome on vision-related quality of life in a non-clinic based general population. BMC Ophthalmol . 2012;16:22 12. doi: 10.1186/1471- 2415- 12- 22 .
7. van Tilborg MM, Murphy PJ, Evans KS. Impact of dry eye symptoms and daily activities in a modern office. Optom Vis Sci . 2017;94(6):688–693. doi: 10.1097/opx.0000000000001086 .
8. Wolffsohn JS, Arita R, Chalmers R, et al. TFOS DEWS II Diagnostic methodology report. Ocul Surf . 2017;15(3):539–574. doi: 10.1016/j.jtos.2017.05.001.
9. Bartlett JD, Keith MS, Sudharshan L, Snedecor SJ. Associations between signs and symptoms of dry eye disease: a systematic review. Clin Ophthalmol. 2015;9:1719–1730. doi: 10.2147/OPTH.S89700.
10. Nichols KK, Nichols JJ, Mitchell GL. The lack of association between signs and symptoms in patients with dry eye disease. Cornea 2004;23(8):762–770. doi: 10.1097/01.ico.0000133997.07144.9e .
11. Vehof J, Sillevis Smitt-Kamminga N, Nibourg SA, Hammond CJ. Predictors of discordance between symptoms and signs in dry eye disease. Ophthalmology 2017;124(3):280–286. doi: 10.1016/j.ophtha.2016.11.008