Omówienie artykułu pt. „Związek między spożyciem alkoholu a zespołem suchego oka” opublikowanym w Ocular Surface w 2023 roku [1].

Prof. dr hab. med. Andrzej Grzybowski
Kierownik Katedry Okulistyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn
Kierownik Instytutu Okulistycznych Badań Naukowych, Fundacja Okulistyka 21, Poznań

Wstęp

Zespół suchego oka (ZSO) jest wieloczynnikową chorobą powierzchni oka, który charakteryzuje się niestabilnością filmu łzowego, hiperosmolarnością, stanem zapalnym i zaburzeniami neurosensorycznymi [2]. ZSO jest powszechne, a jego częstość występowania szacuje się na 5–50% w zależności od badanej populacji i dokładnej definicji suchości oko używane [3]. Suche oko poważnie pogarsza jakość życia [4–7] oraz wiąże się ze znacznymi kosztami bezpośrednimi i pośrednimi [4,8,9]. W samych Stanach Zjednoczonych oszacowano
stratę społeczną spowodowaną przez ZSO na około 55 miliardów dolarów amerykańskich [8]. Pomimo wielu dostępnych możliwości leczenia [10–13] całkowita remisja objawów jest rzadka, a choroba często ma charakter przewlekły. Dlatego w celu zapobiegania rozwojowi ZSO lub zahamowania postępom choroby we wczesnym stadium istotne jest zwrócenie uwagi na modyfikowalne czynniki ryzyka. Zaproponowano, że spożycie alkoholu jest możliwym, modyfikowalnym ryzykiem czynnikiem ZSO, uzasadniającym dalsze badania [3,14].
Dotychczasowe badania przeprowadzone w przeszłości dotyczące związku między ZSO a spożyciem alkoholu dostarczyły sprzeczne wyniki. W jednym badaniu eksperymentalnym stwierdzono, że alkohol był wydzielany do łez, zwiększając osmolarność filmu łzowego i skrócenie czasu przerwania filmu łzowego [15]. Niedawna metaanaliza, obejmująca osiem badań obserwacyjnych, zakończyła się wnioskiem o istnieniu nieznacznego istotnego pozytywnego związku między ZSO a alkoholem [14].
Obecne badanie miało kilka celów. Najpierw oceniono związek pomiędzy obecnym spożyciem alkoholu a kilkoma pomiarami ZSO w dużej populacji północnoeuropejskiej, kohorcie Lifelines, biorąc pod uwagę dużą liczbę potencjalnie zakłócających zmiennych. Po drugie, oceniono wpływ zwiększonego spożycia alkoholu w normie 10 g dziennie [17] i podzielono na kwartyle spożycia według ryzyka objawowego suchego oka u osób spożywających alkohol.

Po trzecie, badanie oceniło wpływ płci na ten związek. Na koniec, aby zbadać wpływ wieku na temat związku między objawowym suchym okiem a używaniem alkoholu, podzieliło uczestników na trzy grupy wiekowe: 20–39, 40–59 i 60+ lata. Ponieważ ZSO ma mechanizmy i czynniki ryzyka specyficzne dla płci i wieku [3,18], a wykazano, że spożycie alkoholu wpływa zarówno na mężczyzn, jak i na kobiety inaczej [19–21], postawiono hipotezę, że te stratyfikacje są konieczne by ocenić te związki.

Metodologia

Uczestnicy LifeLines to multidyscyplinarna, prospektywna kohorta populacyjna, w której
oceniano zdrowie i zachowania związane ze zdrowiem u 167 729 osób mieszkających na północy Holandii. Badanie to obejmuje szeroki zakres procedur badawczych w ocenie sytuacji biomedycznej, socjodemograficznej, czynników behawioralnych, fizycznych i psychicznych, które przyczyniają się do zdrowia i chorób całej populacji, poprzez szczególny nacisk na wielochorobowość i złożoną genetykę [22]. Kohortę badaną opisano szczegółowo w innym miejscu [23]. Protokół badania został zatwierdzony przez komisję etyki lekarskiej Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Groningen, a badanie przeprowadzono zgodnie z Deklaracją Helsińską. Wszyscy uczestnicy zapewnili pisemną świadomą zgodę. Dostępne dane na potrzeby omawianego badania pochodziły od 77 145 uczestników (19–94 lat, 59% kobiet) z holenderskiej kohorty Lifelines. Zostali oni przebadani przekrojowo pod kątem ZSO za pomocą kwestionariusza dotyczącego suchego oka w badaniu Women’s Health Study (WHS). Oceniano spożycie alkoholu za pomocą samodzielnie zgłaszanych kwestionariuszy. Przeanalizowano związek pomiędzy ZSO a używaniem alkoholu za pomocą regresji logistycznej, skorygowanej o wiek, płeć, wskaźnik masy ciała (BMI), palenie tytoniu, wykształcenie, dochody i 55 choroby współistniejące.
Celem badania była ocena związku pomiędzy ZSO a spożyciem alkoholu za pomocą dużego badania populacyjnego.

Wyniki

Ogółem u 30% uczestników wystąpiło objawowe ZSO. Picie alkoholu znacząco zwiększało ryzyko objawowego ZSO u kobiet (iloraz szans [OR] 1,095, 95% CI 1,045–1,148), ale nie u mężczyzn (OR 0,988, 95% CI 0,900–1,084). Z drugiej strony, u pijących mężczyzn zwiększenie spożycia alkoholu (w dawce 10 g/dzień) miało działanie ochronne w stosunku do ZSO (OR 0,962, 95% CI 0,934–0,992), której nie obserwowano u kobiet (OR 0,986, 95% CI
0,950–1,023). Spożywanie i spożycie alkoholu miało zależny od płci wpływ na wszystkie oceniane wyniki ZSO: objawowa suchość oko, wysoce objawowe suche oko, diagnoza kliniczna i definicja suchego oka WHS.

Wnioski

To duże badanie populacyjne wykazało, że spożywanie alkoholu ma wyraźny, specyficzny dla płci wpływ na ZSO, występuje jako czynnik ryzyka wyłącznie u kobiet. Stanowi to kolejny dowód na istnienie mechanizmów patofizjologicznych specyficznych dla płci suchego oka i ilustruje znaczenie stratyfikacji płci w badaniach nad ZSO. Należy zachować ostrożność interpretując ochronny wpływ zwiększonego spożycia alkoholu u mężczyzn pijących, ponieważ efekt działania alkoholu może mieć inne skutki zdrowotne.

Piśmiennictwo

1. Magno MS, Daniel T, Morthen MK, Snieder H, Jansonius N, Utheim TP, Hammond CJ, Vehof J. The relationship between alcohol consumption and dry eye. Ocul Surf. 2021 Jul;21:87-95. doi: 10.1016/j.jtos.2021.05.005.
2. Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, Caffery B, Dua HS, Joo CK, et al. TFOS DEWS II definition and classification report. Ocul Surf 2017;15(3):276–83.
3. Stapleton F, Alves M, Bunya VY, Jalbert I, Lekhanont K, Malet F, et al. TFOS DEWS II Epidemiology report. Ocul Surf 2017;15(3):334–65.
4. McDonald M, Patel DA, Keith MS, Snedecor SJ. Economic and humanistic burden of dry eye disease in europe, North America, and asia: a systematic literature review. Ocul Surf 2016;14(2):144–67.
5. Miljanovic B, Dana R, Sullivan DA, Schaumberg DA. Impact of dry eye syndrome on vision-related quality of life. Am J Ophthalmol 2007;143(3):409–15.
6. Schiffman RM, Walt JG, Jacobsen G, Doyle JJ, Lebovics G, Sumner W. Utility assessment among patients with dry eye disease. Ophthalmology 2003;110(7): 1412–9.
7. Uchino M, Schaumberg DA. Dry eye disease: impact on quality of life and vision. Curr Ophthalmol Rep 2013;1(2):51–7.
8. Yu J, Asche CV, Fairchild CJ. The economic burden of dry eye disease in the United States: a decision tree analysis. Cornea 2011;30(4):379–87.
9. Uchino M, Uchino Y, Dogru M, Kawashima M, Yokoi N, Komuro A, et al. Dry eye disease and work productivity loss in visual display users: the Osaka study. Am J Ophthalmol 2014;157(2):294–300.
10. Arita R, Fukuoka S. Non-pharmaceutical treatment options for meibomian gland dysfunction. Clin Exp Optom 2020;103:742–55.
11. Foulks GN, Forstot SL, Donshik PC, Forstot JZ, Goldstein MH, Lemp MA, et al. Clinical guidelines for management of dry eye associated with Sjogren disease. Ocul Surf 2015;13(2):118–32.
12. Galor A. Diagnosis and management of ocular surface disease. In: Jeng BH, editor. Advances in medical and surgical cornea. Essentials in ophthalmology. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2014. p. 1–10.
13. Jones L, Downie LE, Korb D, Benitez-Del-Castillo JM, Dana R, Deng SX, et al. TFOS DEWS II management and therapy report. Ocul Surf 2017;15(3):575–628.
14. You YS, Qu NB, Yu XN. Alcohol consumption and dry eye syndrome: a Meta-analysis. Int J Ophthalmol 2016;9(10):1487–92.
15. Kim JH, Kim JH, Nam WH, Yi K, Choi DG, Hyon JY, et al. Oral alcohol administration disturbs tear film and ocular surface. Ophthalmology 2012;119(5): 965–71.
16. Galor A, Feuer W, Lee DJ, Florez H, Faler AL, Zann KL, et al. Depression, post-traumatic stress disorder, and dry eye syndrome: a study utilizing the national United States Veterans Affairs administrative database. Am J Ophthalmol 2012; 154(2):340–346 e2.
17. Kromhout D, Spaaij CJ, de Goede J, Weggemans RM. The 2015 Dutch food-based dietary guidelines. Eur J Clin Nutr 2016;70(8):869–78.
18. Vehof J, Sillevis Smitt-Kamminga N, Nibourg SA, Hammond CJ. Sex differences in clinical characteristics of dry eye disease. Ocul Surf 2018;16(2):242–8.
19. Erol A, Ho AMC, Winham SJ, Karpyak VM. Sex hormones in alcohol consumption: a systematic review of evidence. Addiction Biol 2019;24(2):157–69.
20. Erol A, Karpyak VM. Sex and gender-related differences in alcohol use and its consequences: contemporary knowledge and future research considerations. Drug Alcohol Depend 2015;156:1–13.
21. Gordon GG, Altman K, Southren AL, Rubin E, Lieber CS. Effect of alcohol (ethanol) administration on sex-hormone metabolism in normal men. N Engl J Med 1976; 295(15):793–7.
22. Stolk RP, Rosmalen JG, Postma DS, de Boer RA, Navis G, Slaets JP, et al. Universal risk factors for multifactorial diseases: LifeLines: a three-generation population-based study. Eur J Epidemiol 2008;23(1):67–74.
23. Scholtens S, Smidt N, Swertz MA, Bakker SJ, Dotinga A, Vonk JM, et al. Cohort Profile: LifeLines, a three-generation cohort study and biobank. Int J Epidemiol 2015;44(4):1172–80.